Ngày 11/3/2026, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị quán triệt, tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số tới các cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm nâng cao nhận thức, thống nhất hành động và triển khai hiệu quả các quy định mới của pháp luật về dân số trong tình hình mới. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì hội nghị. Hội nghị có sự tham dự của các Vụ, Cục, đơn vị trực thuộc Bộ Y tế đại diện các Bộ, ngành, Sở Y tế, các tổ chức liên quan và được kết nối trực tuyến tại gần 100 điểm cầu trên toàn quốc.

Toàn cảnh hội nghị

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quán triệt và triển khai hiệu quả Luật Dân số trong toàn hệ thống. Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị các đại biểu tham dự hội nghị nghiên cứu kỹ nội dung của Luật, đồng thời đóng góp ý kiến đối với các dự thảo văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm tính khả thi khi triển khai trong thực tế.

Thứ trưởng Bộ Y tế cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị và địa phương nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động xây dựng kế hoạch triển khai thi hành Luật, tăng cường truyền thông, phổ biến các quy định của pháp luật về dân số đến từng cán bộ, công chức, viên chức và người dân.

Việc thực hiện hiệu quả Luật Dân số không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội và toàn thể người dân.

Đ/c Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số trình bày nội dung cơ bản của Luật Dân số

Tại hội nghị, các đại biểu đã được nghe giới thiệu nội dung cơ bản của Luật Dân số cũng như định hướng chỉ đạo trong công tác triển khai thi hành Luật trong thời gian tới. Luật Dân số gồm 8 chương với 30 điều, quy định các nội dung quan trọng như: Truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện chính sách dân số.

Đại biểu tại các điểm cầu tham gia thảo luận tại hội nghị

Chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển

Luật Dân số được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Việc ban hành Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về công tác dân số, đặc biệt là quan điểm chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Trong nhiều năm qua, công tác dân số của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Từ năm 2006 đến năm 2021, nước ta đã đạt và duy trì mức sinh thay thế; quy mô dân số năm 2024 đạt khoảng 101,1 triệu người; tuổi thọ trung bình ngày càng được nâng cao và chất lượng dân số từng bước cải thiện. Những kết quả này đã tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác dân số. Mức sinh tại nhiều địa phương đang có xu hướng giảm thấp dưới mức sinh thay thế; tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao; tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh; chất lượng dân số chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và ban hành Luật Dân số nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất, góp phần giải quyết toàn diện các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số, gắn với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Một trong những điểm đổi mới quan trọng của Luật Dân số là chuyển trọng tâm chính sách dân số từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”. Đây là bước chuyển mang tính chiến lược, phản ánh cách tiếp cận toàn diện hơn trong quản lý và phát triển dân số.

Theo đó, dân số không chỉ được xem là đối tượng quản lý mà còn là nguồn lực quan trọng, vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Các yếu tố dân số được lồng ghép vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế - xã hội của cả đất nước và từng địa phương góp phần đảm bảo bền vững cho sự phát triển của đất nước.

Mục tiêu chính sách lớn của Luật Dân số

Luật Dân số tập trung vào bốn nhóm chính sách lớn nhằm giải quyết các vấn đề trọng tâm của công tác dân số hiện nay.

Duy trì mức sinh thay thế

Luật đưa ra nhiều chính sách nhằm khuyến khích sinh đủ hai con, góp phần duy trì mức sinh thay thế. Trong đó, đáng chú ý là quy định lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định các chính sách hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ sinh con ở những địa phương có mức sinh thấp; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người. Ngoài ra, người có từ hai con đẻ trở lên còn được ưu tiên trong việc mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Những chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực kinh tế cho các gia đình trẻ, tạo điều kiện thuận lợi để các cặp vợ chồng yên tâm sinh con và nuôi dạy con tốt.

Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh

Mất cân bằng giới tính khi sinh là một trong những vấn đề đáng lo ngại tại Việt Nam hiện nay. Luật Dân số đã quy định rõ các biện pháp nhằm giảm thiểu tình trạng này, trong đó nghiêm cấm hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.

Luật cũng quy định việc thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi chỉ được thực hiện trong trường hợp phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Đồng thời, khuyến khích các cộng đồng dân cư đưa nội dung không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của địa phương.

Thích ứng với già hóa dân số

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Luật Dân số đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm thích ứng với xu hướng này, bao gồm khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ. Các nội dung chuẩn bị bao gồm chăm sóc sức khỏe, chuẩn bị tài chính, tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, nâng cao kiến thức và kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng tham gia các hoạt động xã hội.

Luật cũng quy định phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi như chăm sóc tại nhà, chăm sóc tại cộng đồng và chăm sóc tại các cơ sở chuyên môn; đồng thời chú trọng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực lão khoa và chăm sóc người cao tuổi.

Nâng cao chất lượng dân số

Bên cạnh các vấn đề về quy mô và cơ cấu dân số, Luật đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng dân số. Theo đó, nam và nữ được khuyến khích chủ động tiếp cận các dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, khuyến khích thực hiện sàng lọc, chẩn đoán và điều trị các bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh nhằm phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em.

Đồng thời, mọi cá nhân và cặp vợ chồng đều có quyền tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và tự quyết định các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền lợi của cá nhân. Dự phòng vô sinh thực hiện theo quy định của pháp luật về phòng bệnh, pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo quy định của pháp luật về phòng bệnh, pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và pháp luật về bảo hiểm y tế.

Ngoài ra tăng cường truyền thông, vận động và giáo dục về dân số nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân là một trong những nội dung quan trọng của Luật Dân số. Các hoạt động truyền thông cần đảm bảo chính xác, khoa học, dễ hiểu, phù hợp với truyền thống văn hóa và đặc điểm của từng nhóm đối tượng. Nội dung truyền thông tập trung vào vai trò của mỗi cá nhân và gia đình trong việc thực hiện chính sách dân số, cũng như lợi ích của cộng đồng và xã hội trong việc phát triển dân số bền vững. Đặc biệt, Luật nhấn mạnh việc xóa bỏ định kiến giới, nâng cao vai trò của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình và xã hội; khuyến khích kết hôn và sinh con phù hợp; giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết; chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản và chuẩn bị cho tuổi già.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các đại biểu với nhiều ý kiến thảo luận sát thực tiễn, góp phần hoàn thiện các dự thảo văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, Luật Dân số là văn bản pháp lý quan trọng, lần đầu tiên được ban hành ở cấp Luật nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác dân số trong tình hình mới. Do đó, việc quán triệt, tuyên truyền và triển khai thực hiện Luật cần được các Bộ, ngành và địa phương thực hiện khẩn trương, nghiêm túc, bảo đảm hiệu quả và đúng tiến độ.

Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu kết luận hội nghị

Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị các địa phương, trong đó Sở Y tế là cơ quan thường trực công tác dân số, chủ động tham mưu cho Ban Chỉ đạo công tác dân số của tỉnh, thành phố tổ chức hội nghị quán triệt, phổ biến những nội dung cốt lõi của Luật Dân số tới các Sở, ban, ngành, đoàn thể và chính quyền cơ sở; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để cán bộ, đảng viên và người dân hiểu đúng, đầy đủ về chủ trương chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, qua đó tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động trong toàn xã hội.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu các cơ quan chuyên môn khẩn trương hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật, trong đó nghị định và các thông tư liên quan cần được xây dựng, ban hành đúng lộ trình để bảo đảm khi Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 sẽ có đầy đủ cơ sở pháp lý cho việc triển khai thực hiện. Các đơn vị cần tiếp tục tiếp thu, tổng hợp ý kiến của các bộ, ngành, địa phương để hoàn thiện dự thảo văn bản, bảo đảm tính khả thi, dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với thực tiễn.

Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, trong quá trình triển khai Luật Dân số cần tập trung tuyên truyền sâu rộng các nội dung trọng tâm của Luật, đặc biệt là các chính sách về duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Đồng thời, các cấp, các ngành cần xác định công tác dân số không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành, địa phương và sự tham gia tích cực của toàn xã hội nhằm góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển dân số bền vững của đất nước./.