Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, người cao tuổi ngày càng tham gia nhiều hơn vào không gian mạng để tiếp cận thông tin, chăm sóc sức khỏe và kết nối xã hội.

Tuy nhiên, hạn chế về kỹ năng số khiến nhóm đối tượng này dễ trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường bảo vệ người cao tuổi trên môi trường số.

Cán bộ phường Hai Bà Trưng hướng dẫn người cao tuổi sử dụng công nghệ số. Ảnh: Hiền Phương.

Những “cái bẫy” vô hình

Thời gian qua, tình trạng người cao tuổi bị lừa đảo trên không gian mạng diễn ra với nhiều hình thức khác nhau, từ lừa tiền, lừa đầu tư đến tiếp nhận thông tin sai lệch về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng. Đáng lo ngại là các đối tượng lừa đảo thường đánh trúng tâm lý cả tin, mong muốn sống khỏe, sống thọ, trong khi người cao tuổi còn hạn chế về kỹ năng số.

Trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, không khó để bắt gặp những video, bài viết chia sẻ “mẹo chữa bệnh” không có cơ sở khoa học. Những thông tin này thường được gắn mác “bác sĩ”, “chuyên gia”, có lượng người theo dõi lớn, khiến nhiều người cao tuổi tin tưởng tuyệt đối và làm theo.

Chị Phạm Thị Giang (phường Hà Đông) cho biết: “Bố mẹ tôi đều ngoài 70 tuổi và thường xuyên lên mạng tìm hiểu cách chữa bệnh theo phương pháp dân gian. Khi hỏi thì tôi mới biết bố mẹ làm theo lời khuyên của các “bác sĩ online”. Bố tôi tin rằng vỏ chanh chứa vitamin C gấp hàng chục lần cam, có thể chữa được nhiều bệnh. Dù biết thông tin này sai, nhưng rất khó thuyết phục vì ông chỉ tin những gì xem được trên mạng”.

Không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin sai lệch, anh Nguyễn Văn Long (phường Hai Bà Trưng) cho biết, suốt nửa năm qua, mỗi tháng anh đều chuyển 4 triệu đồng cho bố đã 78 tuổi mua thuốc chữa bệnh phổi. Chỉ đến khi đưa bố đi khám, anh mới tá hỏa phát hiện số thuốc này được mua từ một người tự xưng là bác sĩ trên mạng xã hội, hoàn toàn không rõ nguồn gốc.

Nguy hiểm hơn, các đối tượng lừa đảo còn giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, viện kiểm sát để gọi điện đe dọa, yêu cầu người cao tuổi chuyển tiền “xác minh tài khoản”, “giải quyết vụ việc”. Chị Đỗ Thị Thuận (phường Tây Hồ) kể lại: “Nhận tin báo chị gái tôi bị tai nạn nặng, cần tiền gấp, mẹ tôi gần 80 tuổi hoảng loạn, di chuyển gần 10km để rút sổ tiết kiệm hơn 900 triệu đồng rồi chuyển cho con. Khi bình tĩnh hỏi lại các con, mẹ mới biết mình bị lừa, sau đó suy sụp, phải nhập viện điều trị”.

Một thủ đoạn khác là tổ chức các buổi hội thảo, tư vấn sức khỏe hoặc du lịch, kết hợp quảng cáo trên mạng xã hội để dụ dỗ người cao tuổi. Điển hình là vụ việc tại Công ty TNHH Onnuri Vina ở xã An Khánh vừa bị cơ quan công an điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Công ty này chỉ tiếp nhận khách hàng từ 65 tuổi trở lên, cấm quay phim, chụp ảnh, dùng quà tặng nhỏ để tạo lòng tin rồi thổi phồng công dụng thực phẩm chức năng thành "thần dược", bán với giá chênh lệch gấp nhiều lần giá trị thực.

Trước chiêu trò đó, bà N.V.A (65 tuổi, phường Cầu Giấy) đã mang cả thẻ lương hưu đi thế chấp, dốc hết tiền tiết kiệm hơn 900 triệu đồng để mua “kỳ nghỉ du lịch giá rẻ” sau khi tham gia một hội thảo được quảng bá rầm rộ trên mạng. “Họ hứa nếu tôi không sử dụng thì sẽ được chia lợi nhuận như đầu tư tài chính. Nhưng hơn nửa năm qua, mọi yêu cầu hỗ trợ đều bị trì hoãn, khiến tôi rơi vào áp lực tài chính kéo dài”, bà N.V.A cho biết.

Nỗ lực dựng “lá chắn” từ cơ sở

Theo thống kê, thành phố Hà Nội hiện có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số. Trước thực trạng người cao tuổi trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng, nhiều cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở, tổ dân phố và Hội Người cao tuổi đã chủ động vào cuộc, từng bước dựng lên “lá chắn số” cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này.

Tại phường Cầu Giấy, từ tháng 3-2025 đến nay, Bí thư Chi bộ khu dân cư số 9 Đinh Ngọc Sơn đã trực tiếp tổ chức các lớp học chuyển đổi số miễn phí cho người cao tuổi. Hơn 10 khóa học với gần 200 học viên từ 60 đến 85 tuổi đã được trang bị kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh, nhận diện chiêu trò lừa đảo, tiếp cận chatbot (ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tương tác trực tuyến) và dịch vụ số cơ bản.

Tại phường Lĩnh Nam, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố 20-22 Nguyễn Văn Huy phối hợp với cán bộ cơ sở hướng dẫn người cao tuổi cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Những trường hợp khó khăn được cộng đồng hỗ trợ để “không ai bị bỏ lại phía sau” trong quá trình chuyển đổi số.

Ở những địa bàn có làng nghề truyền thống, Hội Người cao tuổi còn hướng dẫn hội viên ứng dụng công nghệ để phát triển kinh tế. Nhiều người cao tuổi đã biết chụp ảnh, quay video quảng bá sản phẩm, bán hàng qua Zalo, Facebook, TikTok; thanh toán không dùng tiền mặt; đặt xe công nghệ, nhận trợ cấp qua tài khoản ngân hàng...

Theo Tổ trưởng Tổ dân phố 38 (phường Ba Đình) Ngô Mạnh Sơn, ngoài hướng dẫn kỹ năng số, việc tuyên truyền, cảnh báo rủi ro được lồng ghép khéo léo trong các buổi họp, sinh hoạt cộng đồng. “Thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, nên phải nhắc thường xuyên để các cụ cảnh giác”, ông Sơn cho biết.

Chủ tịch Hội Người cao tuổi TP Hà Nội Nguyễn Thế Toàn khẳng định, thành phố đã có đề án khuyến khích người cao tuổi tham gia chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm. Tuy nhiên, vẫn còn tâm lý e ngại và thiếu các chương trình đào tạo phù hợp. Vì vậy, việc xây dựng “cẩm nang số” và các điểm “bình dân học vụ số” cho người cao tuổi được xem là giải pháp thiết thực trong thời gian tới.

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ người cao tuổi không chỉ là dạy cách sử dụng công nghệ mà còn là bảo vệ tài sản, sức khỏe và sự bình an tinh thần. Khi các cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở, tổ chức hội và mỗi gia đình cùng chung tay, không gian mạng sẽ dần trở nên an toàn hơn, để người cao tuổi được tham gia, đóng góp và thụ hưởng một xã hội số nhân văn.

(Nguồn: hanoimoi.vn)