Xuất bản thông tin Xuất bản thông tin

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chia sẻ trong buổi phỏng vấn.

Đồng hành trong mọi giai đoạn, đặc biệt là thời điểm “thử lửa”

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, thời gian qua thì báo chí đã luôn đồng hành cùng với ngành y tế, Thứ trưởng có thể nói rõ hơn về nội dung này, đặc biệt là trong những giai đoạn đặc biệt của dân tộc như đại dịch COVID-19, trong thiên tai bão lũ hay là những việc thông tin phản biện, xây dựng các chính sách liên quan đến y tế tại các kỳ họp Quốc hội?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Đối với ngành y tế, báo chí luôn là người bạn đồng hành tin cậy và một lực lượng hết sức quan trọng, không thể thiếu.

Trong đại dịch COVID-19, phải nói là có sự phối hợp kịp thời, chặt chẽ giữa Bộ Y tế với các cơ quan truyền thông đã giúp cho việc truyền tải các chủ trương, biện pháp phòng chống dịch phổ biến nhanh nhất, sâu rộng nhất tới tất cả người dân.  Báo chí đã trở thành kênh thông tin chính thống, minh bạch và giúp người dân hiểu đúng hơn, từ đó người dân tin tưởng, tự giác tuân thủ và tạo nên một sức mạnh tổng hợp của cả xã hội để chúng ta đẩy lùi đại dịch.  Nhiều nhà báo đã không quản ngại khó khăn, nguy hiểm và có mặt tại các điểm nóng để phản ánh chân thực cuộc chiến, lan tỏa những tấm gương hy sinh thầm lặng của đội ngũ y bác sĩ, từ đó củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, của Nhà nước và sự nỗ lực của ngành y tế.

Trong công tác ứng phó thiên tai bão lũ cũng vậy, báo chí rất tích cực truyền thông nguy cơ, đặc biệt là tuyên truyền các biện pháp đảm bảo an toàn phòng chống dịch bệnh trong mùa mưa lũ để kịp thời thông tin những hoạt động ứng phó, cứu trợ, đảm bảo y tế để chăm sóc người dân ở vùng bão lũ.

Đối với việc thông tin phản biện và xây dựng các chính sách của y tế, báo chí luôn đồng hành cùng Bộ Y tế để cùng với các nhà hoạch định chính sách phối hợp lấy ý kiến của người dân, của đại biểu Quốc hội.  Nhờ đó mà công tác tuyên truyền, một số dự án luật của ngành y tế được giao chủ trì đã được Quốc hội thông qua với tỷ lệ rất cao như Luật Khám chữa bệnh, Luật Dược sửa đổi, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi.  Từ đó đã tạo được sự đồng thuận rất cao của người dân.  Phải nói rằng báo chí cũng là diễn đàn để ghi nhận những ý kiến phản biện mang tính xây dựng, từ đó giúp ngành y tế thực hiện và hoàn thành tốt các chính sách, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên trực tiếp tham gia công tác chỉ đạo chống dịch COVID-19.

Phóng viên: Trong rất nhiều những dấu ấn báo chí đối với ngành Y tế thì có lẽ thời điểm đại dịch COVID-19 sẽ để lại những dấu ấn đặc biệt và cả đối với Thứ trưởng nữa. Thứ trưởng có thể chia sẻ một vài kỷ niệm, một vài câu chuyện hoặc hình ảnh về những phóng viên tác nghiệp trong giai đoạn đó mà Thứ trưởng đặc biệt ấn tượng?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Phải nói là dịch COVID-19 là một dịch hết sức khó khăn, chưa từng có trong tiền lệ. Cá nhân tôi may mắn khi được chuyển về công tác Bộ Y tế đúng một tuần thì trực tiếp tham gia công tác chỉ đạo chống dịch COVID-19.  Phải nói rằng ngành y tế đã chứng kiến sự dấn thân đầy trách nhiệm của các nhà báo và các phóng viên.  Tôi còn nhớ rõ những hình ảnh các nhà báo, các phóng viên đã không quản nguy hiểm và có mặt tại các tâm dịch, đặc biệt là các bệnh viện dã chiến, các khu cách ly hoặc thậm chí là những khu dịch và để lại những hình ảnh rất chân thực.  Từ đó, các nhà báo không chỉ là người đưa tin mà còn là những chiến sĩ thầm lặng trên mặt trận thông tin, góp phần củng cố niềm tin của người dân vào công cuộc phòng chống dịch.

Trong quá trình phòng chống dịch có rất nhiều câu chuyện, rất nhiều hình ảnh cảm xúc mà tôi không thể nào quên được. Đó là một số hình ảnh như nhà báo Dương Minh Anh của Báo Nhân Dân, trong bộ bảo hộ đã ôm hũ tro cốt của một đồng bào không may qua đời do dịch COVID-19.  Hình ảnh đó đã vươn lên trên khuôn khổ của một nhà báo và đã trở thành một biểu tượng của tình người trong đại dịch.  Hay là câu chuyện phóng viên Hữu Khoa, nhà báo Dân Trí, người đã dành nhiều tháng lăn xả giữa tâm dịch ở Thành phố Hồ Chí Minh cùng với đội mai táng 0 đồng.  Sự dấn thân này không chỉ đòi hỏi lòng dũng cảm mà cần một trái tim nhân ái, thấu hiểu và truyền tải những câu chuyện rất nhân văn để nhắc nhở về sự khốc liệt của dịch và cũng là giá trị của sự sống và của tình người.  Những hình ảnh, câu chuyện đó đã minh chứng cho sự sống động của tinh thần cống hiến và trách nhiệm của công dân gương mẫu, đặc biệt là của những nhà báo.

Phóng viên tác nghiệp trong đại dịch COVID-19.

Truyền thông chính thống – “lá chắn” trước thông tin sai lệch về y tế

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, trong xu thế hội nhập hiện nay, xu hướng tìm kiếm và tiếp nhận thông tin của bạn đọc, của công chúng chủ yếu là thông qua mạng xã hội. Tuy nhiên cũng có những thông tin chưa được kiểm chứng, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế, có những thông tin về sức khỏe được đăng tải tràn lan, chưa được kiểm soát thì nó cũng có phần ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Vậy Thứ trưởng có nhận định như thế nào về thực trạng này và theo Thứ trưởng thì người làm báo cần phải giữ bản lĩnh như thế nào và có hiểu biết ra sao trong lĩnh vực y tế để có thể định hướng thông tin một cách chính xác?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Với sự phát triển rất mạnh mẽ của cách mạng 4.0, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin, tôi cho rằng đây là một vấn đề quan tâm và cũng là một thách thức lớn không chỉ riêng của Việt Nam mà kể cả các nước khác.  Mạng xã hội đã mang lại lợi ích về tốc độ truyền tải thông tin đến bạn đọc.  Tuy nhiên, mặt trái của sự lan tỏa truyền thông là có một số thông tin chưa được kiểm chứng, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế như một số thông tin quảng cáo về thuốc, thực phẩm chức năng, phương pháp chữa bệnh chưa có cơ sở khoa học và thậm chí còn phản khoa học, được lan truyền rộng rãi.

Vừa rồi các cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý những đối tượng tham gia quảng cáo thực phẩm chức năng, thuốc nhưng khi cơ quan chức năng điều tra phát hiện thì lại quảng cáo những thực phẩm chức năng, những thuốc đó chưa đạt được tiêu chuẩn, chưa đạt được yêu cầu.  Từ đó có nhiều người dân tin vào đó rồi bỏ lỡ thời gian vàng khi đến các cơ sở điều trị, dẫn đến hậu quả rất đáng tiếc.  Đặc biệt là trong lĩnh vực này, các cơ quan, cá nhân có thể vì lợi ích của mình sẵn sàng thổi phồng tính năng tác dụng của thực phẩm chức năng hoặc của thuốc, gây hoang mang cho người dân.  Đặc biệt còn sử dụng cả những người nổi tiếng, thậm chí cả những nhà quản lý, nhà khoa học để tham gia quảng cáo đối với các sản phẩm có thể chưa rõ nguồn gốc hoặc chưa đảm bảo về chất lượng, khiến người tiêu dùng dễ tin vào những thông tin này, gây tốn kém về tiền bạc và thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân, làm chậm trễ trong quá trình điều trị để đạt được hiệu quả cao nhất.

Tôi cho rằng để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần có một giải pháp tổng thể, đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều cấp, nhiều ngành, ví dụ như không chỉ của Bộ Y tế mà còn của cả Bộ Văn hóa, Thể thao rồi các bộ ngành có liên quan khác và chính quyền địa phương để tăng cường kiểm tra và xử lý các vi phạm.  Ở đây, chúng tôi cũng đã có đề xuất với Chính phủ để tới đây chúng ta sửa đổi các văn bản vi phạm quy luật là xử phạt hành chính hoặc xử phạt vi phạm đối với cả doanh nghiệp, cả đơn vị quảng cáo và cả người tham gia quảng cáo nếu quảng cáo nội dung đó không đảm bảo chất lượng, không đảm bảo nội dung, không đảm bảo yêu cầu.  Có lẽ từ đó để đẩy mạnh truyền thông cung cấp các thông tin chính xác và khoa học, giúp sự vào cuộc của báo chí một cách chính thống trong định hướng thông tin và đặc biệt là tạo niềm tin và ý thức trách nhiệm của người dân đối với các thông tin trên mạng xã hội.

Phóng viên: Vậy thưa Thứ trưởng, trong bối cảnh này thì những phóng viên, nhà báo cần phải có thái độ nhận biết như thế nào hoặc là có những kỹ năng như thế nào để có thể định hướng được cho công chúng và có thể nhận biết được những luồng thông tin không được chính xác ở trên các mạng xã hội?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Trong giai đoạn hiện nay, với bối cảnh bùng nổ thông tin, vai trò của cơ quan báo chí chính thống càng trở nên rất quan trọng.  Để khẳng định vị thế và củng cố niềm tin của nhân dân đối với báo chí, theo cá nhân tôi, chúng ta cần tập trung vào mấy nội dung:

Thứ nhất là khi chúng ta thông tin, các thông tin phải chính xác, khoa học và trung thực.  Tôi cho rằng đây là giá trị cốt lõi của thông tin vì mỗi thông tin cần được kiểm chứng khoa học, dựa trên bằng chứng và phản ánh đúng bản chất của sự việc.

Thứ hai là nâng cao tính chuyên nghiệp và chuyên sâu, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế thì càng phải được cập nhật liên tục các lĩnh vực và chuyên môn.  Các nhà báo cũng cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của y tế để am hiểu sâu về chuyên môn và nghiệp vụ, đặc biệt đối với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Thứ ba là đề cao ý đức và trách nhiệm xã hội.  Thông tin y tế ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nên người làm báo rất cần phải có đạo đức của người làm báo, như Luật Báo chí đã quy định.  Tránh giật tít mang tính chất gây hoang mang hoặc ảnh hưởng đến đời tư của người khác.

Thứ tư là đổi mới sáng tạo trong hình thức thể hiện.  Tôi nghĩ bây giờ với sự bùng nổ thông tin như vậy thì đa dạng hóa các hình thức như báo viết, báo nói, báo hình, infographic, podcast, YouTube để thông tin đến người dân một cách dễ hiểu và tiếp cận hơn.

Thứ năm là tăng cường tính phản biện xây dựng và đồng hành.  Tôi nghĩ các nhà báo thực hiện việc này sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đặc biệt là các cơ quan y tế để khi chỉ ra những bất cập một cách khách quan và đồng thời là cổ vũ nỗ lực những thành tựu trong ngành y tế.

Tôi tin rằng với những nỗ lực không ngừng như vậy, báo chí sẽ ngày càng khẳng định được vai trò và không thể ai thay thế được.  Đây là kênh đáng tin cậy và là người bạn đồng hành thân thiết của người dân trong vấn đề chăm sóc, bảo vệ sức khỏe.

Báo chí và ngành Y: Phối hợp chặt chẽ, hướng tới kỷ nguyên mới

Phóng viên: Vậy thưa Thứ trưởng, thời gian tới thì Bộ Y tế sẽ tiếp tục có sự phối hợp và đồng hành với báo chí như thế nào để có thể thực hiện tốt hơn nữa vai trò chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân, nhất là trong bối cảnh rất nhiều thay đổi như hiện nay?

Báo chí luôn đồng hành cùng ngành Y trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Trong suốt thời gian vừa qua và kể cả chúng tôi trong thời gian tới, Bộ Y tế luôn xác định báo chí là một cơ quan phối hợp hết sức chặt chẽ và là một kênh thông tin cực kỳ quan trọng để truyền tải những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về y tế đến người dân và đồng thời cũng là lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người dân.

Từ đó, chúng tôi thấy rằng để phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí trong thời gian tới, đặc biệt là trong thời gian đang chuẩn bị bước vào một kỷ nguyên mới, đó là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và ngành y tế có rất nhiều việc được Bộ Chính trị, Tổng Bí thư đã chỉ đạo đó là tiến tới chúng ta phải miễn viện phí cho người dân hay chúng ta phải chuyển từ khám bệnh, chữa bệnh sang phòng bệnh rồi chúng ta phải có xây dựng các hồ sơ sức khỏe điện tử để khám sức khỏe cho người dân định kỳ ít nhất một năm.

Chúng tôi thấy rằng để thời gian tới có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan báo chí với ngành y tế, Bộ Y tế chúng tôi cũng xác định tập trung vào mấy việc:

Thứ nhất là chủ động, minh bạch và kịp thời hơn nữa trong việc cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí.

Thứ hai là tăng cường phối hợp thông tin qua các kế hoạch, các chương trình và các cơ chế phối hợp, đặc biệt là truyền thông y tế để duy trì chất lượng các giải thưởng của báo chí y tế và các phối hợp với các báo chí địa phương.

Thứ ba là khai thác hiệu quả tiềm năng chuyển đổi số, tạo thuận lợi để nhà báo tiếp cận và khai thác các dữ liệu của y tế để phục vụ các bài viết chuyên sâu.  Đồng thời cũng giúp Bộ Y tế truyền thông về lợi ích của các dịch vụ y tế đến với người dân.

Thứ tư là tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động tác nghiệp của các cơ quan báo chí và hỗ trợ nâng cao năng lực cho các phóng viên.  Đặc biệt là chúng tôi sẽ chỉ đạo các đơn vị trong ngành y tế tạo điều kiện tốt nhất để nhà báo có thể tiếp cận được thông tin rồi tác nghiệp và chuyển tải cập nhật các thông tin, những khoa học kỹ thuật mới đến với người dân.

Tôi tin rằng với sự chủ động và đầy trách nhiệm từ cả hai phía, báo chí ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất, hiệu quả với mục tiêu cuối cùng là người dân được tiếp cận các thông tin về y tế một cách tin cậy, đầy đủ và từ đó cũng làm thay đổi hành vi chủ động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho bản thân, cho gia đình và cho cộng đồng./.

Nhiên Thị Nguyễn